علل و عوامل موثر در بروز سقط جنین

سقط جنین چه به صورت خود به خودی چه به صورت القایی، از مسائل مهم و حساس در نظام‌های سلامت و حقوقی است. در بسیاری از موارد، تمرکز افکار عمومی تنها بر جنبه اخلاقی یا قانونی این پدیده قرار می‌گیرد، در حالی که ریشه‌های آن در لایه‌های عمیق‌تر از زندگی فردی و اجتماعی نهفته است. به بیان دیگر سقط جنین اغلب نتیجه محرومیت‌ها ، فشارها و نابرابری‌هاست، نه صرفاً یک تصمیم منفرد.

از منظر سلامت عمومی، هرگونه تحلیل درباره سقط جنین باید میان علل پزشکی و علل زمینه‌ای اجتماعی- ساختاری تمایز قائل شود. علل پزشکی شامل نابهنجاری‌های کروموزومی، بیماری‌های مادر، عفونت‌ها و مشکلات رحمی یا هورمونی است. اما عوامل محیطی و اجتماعی نیز می‌توانند به طور غیر مستقیم احتمال بروز سقط را افزایش دهند یا شرایطی ایجاد کنند که ادامه بارداری برای زن، دشوار یا غیرممکن شود. این عوامل در بسیاری از مواقع درهم‌تنیده‌اند و به صورت شبکه‌ای عمل می‌کنند.

علل و عوامل موثر در بروز سقط جنین

الف) عوامل پزشکی و زیستی

گرچه تمرکز این مقاله بر عوامل اجتماعی و ساختاری است، اما برای تحلیل دقیق باید به عوامل زیستی نیز اشاره شود. از مهمترین علل پزشکی سقط جنین می توان به موارد زیر اشاره کرد:

ناهنجاری های کروموزومی و ژنتیکی جنین؛

مشکلات هورمونی یا اختلالات غدد درون‌ریز؛

عفونت‌های مادر در دوران بارداری؛

بیماری‌های مزمن مانند دیابت کنترل نشده؛

فشارخون بالا و بیماری‌های خود ایمنی ؛

ناهنجاری‌های رحم یا دهانه رحم؛

سن بالای مادر یا فاصله بسیار کم بین بارداری‌ها.

با این حال، حتی این عوامل نیز اغلب در زمینه‌ای از ضعف مراقبت‌های بهداشتی، تشخیص دیرهنگام و نابرابری در دسترسی به خدمات رخ می‌دهند.

ب) عوامل محیطی

عوامل محیطی می توانند به طور مستقیم یا غیر مستقیم بر سلامت بارداری اثر بگذارند:

تماس با مواد شیمیایی و سموم صنعتی؛

آلودگی هوا و آب؛

تغذیه نامناسب و کمبود ریزمغذی‌ها؛

کار در محیط‌های سنگین و پرخطر؛

مصرف دخانیات، الکل یا مواد مخدر؛

استرس شدید و مزمن ناشی از شرایط زیست محیطی نا مطلوب.

در جوامعی که زنان در معرض کارهای سخت، نبود مرخصی کافی، یا تغذیه ناکافی هستند، خطر سقط جنین افزایش می‌یابد. بنابراین محیط کار و زندگی نقش تعیین کننده‌ای دارد.

ج) عوامل اجتماعی

عوامل اجتماعی از مهمترین بسترهای بروز سقط هستند:

فقر و ناتوانی اقتصادی: زن یا خانواده ممکن است توان تامین هزینه‌های بارداری، زایمان و نگهداری کودک را نداشته باشند؛

خشونت خانگی و همسر آزاری: بارداری در شرایط خشونت می‌تواند با استرس شدید، آسیب جسمی و فشار روانی همراه شود؛

ازدواج اجباری یا ناپایدار: نبود امنیت عاطفی و خانوادگی بر تصمیم‌گیری درباره بارداری اثر می‌گذارد؛

فشار خانواده یا همسر برای خاتمه بارداری؛

نبود حمایت اجتماعی برای مادران تنها، نوجوانان باردار یا زنان آسیب‌پذیر؛

انگ اجتماعی و شرم فرهنگی نسبت به بارداری خارج از چهارچوب های پذیرفته شده؛

در بسیاری از موارد ، زن نه بخاطر نبود تمایل ، بلکه بخاطر فشارهای شدید اجتماعی و ترس از طرد شدن، به سقط روی می‌آورد.

د) عوامل ساختاری و نهادی

عوامل ساختاری، سطح بالاتری از ریشه‌های مسئله را نشان می‌دهند:

نبود دسترسی برابر به خدمات بهداشت باروری؛

ضعف آموزش جنسی و باروری؛

نبود مشاوره پیش از بارداری و حین بارداری؛

کمبود بیمه و حمایت‌های مالی؛

ناکافی بودن قوانین حمایتی از مادران؛

ناهماهنگی میان نظام سلامت، نظام حمایتی و نظام قضایی؛

محدود بودن خدمات سلامت روان برای زنان باردار.

در حقیقت، ساختارهای اجتماعی نابرابر می‌توانند زن را در موقعیتی قرار دهند که بارداری برای او نه یک انتخاب آگاهانه، بلکه یک بحران باشد.

لذا طبق پیش‌گفته، سقط جنین در ایران نه تنها یک مسئله پزشکی، بلکه نشان از یک بحران اقتصادی، اجتماعی و اخلاقی است. آمارهای نگران‌کننده حاکی از نیاز فوری به اقدامات پیشگیرانه و حمایتی در این زمینه است. با برنامه‌ریزی دقیق، رفع موانع اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و اخلاقی می‌توان از سقط جنین غیرقانونی پیشگیری نموده و جامعه‌ای سالم‌تر ساخت.

تهیه کننده: شیدا برجخانی؛ مسئول دفتر حمایت از زنان، کودکان و خانواده دادگستری استان زنجان

---

منبع اصلی: معاونت اجتماعی و پیشگیری از جرم — https://scpd.eadl.ir/news/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C